**GN - Ham mê ngủ nghỉ là thói thường của chúng sinh. Với người tu, ham mê ngủ nghỉ là một chướng ngại lớn. Hôn trầm thụy miên luôn đoanh vây trói chặt người tu, nhất là tu thiền. Có thể nói, không vượt qua triền cái thụy miên thì chẳng có cơ may hy vọng nào cho sự tiến đạo. Do đó, muốn tu tập thành công, người tu phải tìm mọi cách để vượt qua chướng ngại này.**

Người xuất gia cần tìm mọi cách để vượt thắng hôn trầm, thụy miên - Ảnh minh họa

“Một thời, Đức Phật ở trong vườn Cấp Cô Độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, có Tỳ-kheo ở Câu-tát-la du hành trong nhân gian, nghỉ lại trong một khu rừng. Lúc này, thân thể Tỳ-kheo ấy mỏi mệt, ban đêm đến ngủ say. Lúc đó, có Thiên thần ở trong rừng này đến nhắc nhở, liền nói kệ:

- Hãy tỉnh dậy Tỳ-kheo Vì sao lại ngủ mê? Ngủ nghỉ có nghĩa gì? Tu thiền chớ ngủ nghỉ.

Lúc ấy, Tỳ-kheo kia nói kệ đáp:

- Không khứng, nên làm sao? Lười biếng ít phương tiện Duyên hết, thân thể suy Nên đêm đến ngủ mê.

Lúc ấy, Thiên thần kia lại nói kệ:

- Ông cần nên giữ gìn Vật có tiếng, kêu lớn Ông đã được tu nhàn Chớ để cho thoái thất.

Lúc ấy, Tỳ-kheo kia nói kệ đáp:

- Tôi sẽ theo lời ông Tinh cần tu phương tiện Không vì mê ngủ kia Luôn bao phủ tâm mình.

Sau khi Thiên thần kia cảnh tỉnh Tỳ-kheo này như vậy như vậy, thì Tỳ-kheo ấy chuyên tinh phương tiện, đoạn các phiền não, đắc A-la-hán.

Lúc ấy, Thiên thần lại nói kệ:

- Ông hãy tự thức tỉnh Chuyên tinh cần phương tiện Không bị bọn quân ma Bắt ông phải ngủ nghỉ.

Lúc ấy, Tỳ-kheo kia nói kệ đáp: - Từ nay đến bảy đêm Thường ngồi chánh tư duy Thân này sanh hỷ lạc Không điều gì thiếu sót Đầu đêm quán túc mệnh, Giữa đêm thiên nhãn tịnh Cuối đêm trừ vô minh. Thấy khổ vui chúng sanh Hình loại thượng trung hạ Biết nhân duyên nghiệp gì Mà thọ quả báo này. Nếu những gì người tạo Tự thấy điều đã làm Thiện, tự thấy là thiện Ác tự thấy là ác. Lúc ấy, Thiên thần kia lại nói kệ:

- Tôi biết trước tất cả Mười bốn người Tỳ-kheo Đều là Tu-đà-hoàn Thảy được thiền chánh thọ Đi đến trong rừng này Sẽ đắc A-la-hán. Thấy ông chỉ giải đãi Nằm ngửa ham ngủ nghỉ Chớ sống như phàm phu Nên phương tiện giác ngộ.

Bấy giờ, Tỳ-kheo lại nói kệ:

*- Lành thay, này Thiên thần Dùng nghĩa an ủi tôi Chí thành đến khai ngộ Khiến tôi hết các lậu. Lúc ấy, Thiên thần kia lại nói kệ:

  • Tỳ-kheo nên như vậy Tin, xuất gia, không nhà Ôm ngu mà xuất gia Chóng được kiến thanh tịnh. Nay tôi hộ trì ông Trọn cả một đời này Khi nào ông ốm đau Tôi sẽ cúng thuốc hay. Sau khi Thiên thần kia nói kệ xong, liền biến mất”.*

(Kinh Tạp A-hàm, kinh số 1346)

Pháp thoại này, chúng ta không biết vị Tỳ-kheo đã “Tinh cần tu phương tiện” vượt qua ham mê ngủ nghỉ bằng cách  nào. Tuy vậy, chú giải kinh Đại niệm xứđã chỉ dạy cách vượt qua triền cái hôn trầm thụy miên rất chi tiết. Đó là: 1- Biết rõ nguyên nhân gây ra hôn trầm và thụy miên là ăn uống quá no. 2- Thay đổi sang tư thế khác. 3- Quán tưởng đến ánh sáng. 4- Chuyển đến nơi thoáng khí. 5- Làm bạn với thiện. 6- Nói chuyện thích hợp. Ngoài ra, cần vận dụng một số pháp trợ duyên để chế ngự hôn trầm-thụy miên như: 1- Niệm chết, quán mạng người trong hơi thở. 2- Khích lệ tâm bằng cách quán tưởng về sự vĩ đại của Thế Tôn, các bậc Thầy.

Điều thú vị trong pháp thoại này là một vị Thiên thần đã cảnh tỉnh Tỳ-kheo hãy tinh tấn tu tập. Mới hay, trong sự tu hành mà lười biếng, quá ham mê ngủ nghỉ nếu không bị người chê cười thì Thiên thần cũng quở trách. Vì vậy, hãy tìm mọi cách để vượt thắng hôn trầm, thụy miên.

Quảng Tánh